بحث تفصيلى در بيان اقسام برزخ از برزخ نزولى و صعودى برزخ و مثال ، بر دو قسم است : برزخ و مثال نزولى و مثال و برزخ صعودى . نگارندهء اين سطور ، در رسالهء مستقلى به نحو مبسوط در اين مسأله بحث نموده است . و براى روشن شدن بعضى از مسائل موجود در اين رساله و نيز بيان بعضى از مطالب كه به جمعى از خواص نيز مشتبه شده است ، به طور مختصر مطالبى را تقرير و تحرير مىنمايد . بايد متوجه بود كه عالم مثالى عبارت است از عالمى روحانى و مجرد و موجود از جوهرى نورى يا نورانى كه از لحاظ جسميت و تجسم - يعنى جسم بودن و محسوس و متقدر بودن - شبيه جواهر جسمانى موجود در عالم ماده و از حيث تجرد و برائت از قبول حركت و اباى از تغير و كون و فساد به عوالم عقلانى از جواهر مجرده و عقول مطهره و ارواح عاليه و حروف عاليات شبيه است . به عبارت واضح‌تر ، حقايق برزخى نه جسم مركب مادى مىباشند و نه جواهر مجرد عقلانى به همين مناسبت برزخ و حد فاصل بين اين دو عالمند ، لذا شيخ كامل مكمّل ، غوث اكبر ، محيى الدين ابن عربى در كتاب فتوحات مكيه مىفرمايند : « و كل ما هو برزخ بين الشيئين ، لا بدّ و أن يكون غيرهما ، بل له جهتان يشبه